# Glossariy > BILLZ predmet sohasiga oid tushunchalar va ularning ma'nosi. API ma’lumotnomasi va BILLZ interfeysida uchraydigan atamalar. ## Eng ko’p chalkashtiriladigan uchta so’z | Atama | BILLZ tizimida nimani anglatadi | | --------------- | -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | | **Tranzaksiya** | Kassada sodir bo’ladigan barcha jarayonlar: **qoralama**, **kechiktirish**, **sotuv**, **qaytarish**. Bu turli bosqichlardagi bitta tushuncha, API’da esa — `Order`. | | **Import** | Mahsulotlarni tizimga kirituvchi jarayon: omborga pozitsiyalar, yetkazib beruvchi va narxlar bilan kirim qilish. | | **Buyurtma** | Faqat **yetkazib beruvchiga buyurtma** (xarid). Sotuv interfeysda ham, hujjatlarda ham buyurtma deb atalmaydi. | API-da tranzaksiya metodlari `/v2/order`, `/v2/order-product`, `/v2/order-payment` deb ataladi, modellardagi mohiyat esa — `Order`; hujjatlar matnida bu **sotuv** yoki **tranzaksiya** deyiladi. Tarmoqlanish haqida batafsil — [onlayn buyurtmada](/uz/guides/ecommerce-order/#atamalardagi-farqlar). ## Mohiyatlar | Mohiyat | Nomi | Bu nima | | ------------------ | ---------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | | `Product` | Mahsulot | Katalog birligi. `product_type_id` — faqat uchta qiymat: mahsulot, xizmat, to’plam (`GET /v2/product-type` ma’lumotnomasi). Variativlik — alohida `is_variative` bayrog’i. Qoldiqlar va narxlar do’konlar kesimida saqlanadi (`shop_measurement_values`, `shop_prices`). | | `ProductVariation` | Mahsulot variatsiyasi | API-da alohida mohiyat yo’q: variatsiya — `parent_id` to’ldirilgan, o’z shtrix-kodi va atributlar to’plamiga ega bo’lgan o’sha mahsulotning o’zi. Uning `name` «ota nomi / atribut / atribut» ko’rinishida yig’iladi, asl nomi esa — `base_name` da. `group_variations=true` (faqat `/v2/product-search-with-filters`) holatida variatsiyalar `variations` ichiga kiritilgan holda — qisqartirilgan model bilan qaytariladi. | | `Category` | Kategoriya | Mahsulotlarning ierarxik tasniflagichi, `parent_id` ichma-ichlikni belgilaydi. | | `Brand` | Brend | Ishlab chiqaruvchilar/mahsulot markalari ma’lumotnomasi. | | `CustomField` | Maxsus maydon | Kompaniya mahsulotining ixtiyoriy tavsifi: `custom_field_id` + `custom_field_value` (plyus `custom_field_name`, `custom_field_system_name`, `from_parent` — qiymatning asosiy mahsulotdan meros bo’lib o’tish belgisi). Maydonlarning o’z ma’lumotnomasi — `GET /v2/product-characteristic`. `PATCH /v2/product/{id}/patch-props` orqali tahrirlanadi. | | `Attribute` | Atribut | Variativ mahsulotning xususiyati (o’lcham, rang). `product_field_filters` da — `field_type: attribute`, `field_values` — atribut qiymatlarining IDsi (`custom` uchun — qiymatlarning o’zi). | | `MeasurementUnit` | O’lchov birligi | Dona, kg, metr va h.k. Kompaniya ma’lumotnomasi (`GET /v2/measurement-unit`), `precision` (kasrlilik), `short_name`, `is_default`, `is_editable` maydonlari. Mahsulotning bo’linuvchanligi uning `is_divisible` va `measurement_type` (`COUNTABLE` / `UNCOUNTABLE`) maydonlari orqali belgilanadi. | | `Shop` | Do’kon (nuqta) | Kompaniyaning jismoniy sotuv nuqtasi. Deyarli barcha ombor va moliyaviy obyektlar `shop_id` ga bog’langan. Tokenga ko’rinadigan do’konlar to’plami foydalanuvchi ruxsatlari bilan cheklangan: barcha do’konlar qoldiqlarini ko’rish ruxsati bo’lmaganda, `shop_ids` filtri bildirmasdan ruxsat etilgan do’konlargacha qisqaradi va kesishma bo’sh bo’lganda kompaniyaning barcha do’konlari qo’yiladi. | | `User` | Foydalanuvchi | Kompaniya xodimi. | | `Supplier` | Yetkazib beruvchi | Rekvizitlari va standart ustamasi bo’lgan mahsulotlarni yetkazib beruvchi kontragent. | | `Customer` | Mijoz (xaridor) | Kompaniya xaridori: telefon, xaridor kartalari, sodiqlik dasturi, keshbek, qarzlar. | | `CustomerCard` | Xaridor kartasi | Nomi, kodi va bayrog’i `is_active`; amal qilish muddati va sodiqlik dasturiga bog’liqligi yo’q. Kodni server yaratadi (`POST /v1/client-card`, tana qismida faqat `customer_id`), nom kodning oxirgi beshta raqamidan yig’iladi. O’z qiymatini uzatib bo’lmaydi. Javob — `{«id»: «», «card_code»: «...»}`: bu yerdagi `id` — **mijozning** ID raqami. | | `LoyaltyProgram` | Sodiqlik dasturi | Keshbek va chegirmalarni hisoblash qoidalari. Kompaniya va mijozga bog’langan; ikkinchi karta mijozni boshqa dasturga o’tkazmaydi. | | `Order` | Tranzaksiya (chek) | Kassaning markaziy obyekti. Quyidagi bosqichlardan o’tadi: qoralama → (kechiktirish) → to’langan sotuv → (qaytarish). Pozitsiyalar, chegirmalar, to’lovlar va mijozni o’z ichiga oladi. BILLZ tizimida faqat yetkazib beruvchiga berilgan buyurtmagina buyurtma deb ataladi. | | `OrderItem` | Chek pozitsiyasi | Chekdagi mahsulot: miqdori, narxi, chegirmasi, summasi. | | `Payment` | To’lov | Chekning muayyan to’lov turi bilan to’langan qismi (`company_payment_type_id`); chek bir necha usulda to’lanishi mumkin. | | `GiftCard` | Sovg’a kartasi / sertifikat | Oldindan to’langan to’lov vositasi, sotuvga qo’shiladi va to’lov paytida yechib olinadi. | | `Promo` | Aksiya | Chegirma qoidasi. Uning yettita turi bor (foiz, qat’iy narx, 1+1, karusel, chek summasi bo’yicha, pozitsiyalar soni bo’yicha — mahsulot va savatga), ammo katalogning `promo_price` qismiga faqat `PERCENTAGE` va `FIXED PRICE` kiradi. Aksiya faqat faol bo’lsa, kompaniyaning vaqt mintaqasida amal qilsa, promokod talab qilmasa, chakana narxda ishlasa va bevosita mahsulotlarga belgilangan bo’lsagina hisobga olinadi. | | `Import` | Import (yetkazib berish) | Mahsulotlarning omborga kirimi: pozitsiyalar, yetkazib beruvchi, yetkazib berish va sotuv narxlari (`retail_price`, `wholesale_price`, `min_price`, `max_price`) ko’rsatilgan hujjat. Yetkazib berish yakunlanguniga qadar uning miqdori alohida `import_started_measurement_value` qoldig’ida saqlanadi. | | `SupplierOrder` | Yetkazib beruvchiga buyurtma | Xarid hujjati: yaratiladi, mahsulotlar bilan to’ldiriladi, yetkazib beruvchiga yuboriladi. | | `Transfer` | Transfer (ko’chirish) | Do’konlar o’rtasida mahsulotlarni ko’chirish: yaratish → mahsulotlarni qo’shish → yuborish → qabul qilish/bekor qilish. | | `WriteOff` | Hisobdan chiqarish | Ma’lumotnomadan olingan sabab ko’rsatilgan holda mahsulotlarni hisobdan chiqarish: yaratish → mahsulotlarni qo’shish → yakunlash/rad etish. | | `Stocktaking` | Inventarizatsiya | Qoldiqlarni qayta hisoblash; `type` maydoni beshta qiymatni qabul qiladi — `full`, `partial` va boshqa hujjatlar tomonidan hosil qilinadigan xizmat `import`, `transfer`, `order` qiymatlari. Natija — ortiqcha va kamomad tovarlar. | | `CashBox` | Kassa | Do’konning kassa qutisi; sotuv operatsiyalari kassa smenasiga biriktirilgan. | | `PaymentType` | To’lov turi | Kompaniyaning to’lov usullari: naqd pul, UzCard, Humo, terminal va h.k. | | `Currency` | Valyuta | Kompaniya valyutasi va kurslar tarixi (`company-currency-rates`). | | `ReportRow` | Hisobot satri | Sahifali hisobot elementi (`*-table`). | | `ReportTotals` | Hisobot yakunlari | Butun tanlanma bo’yicha agregatlar (`*-totals` / `*-report`); joriy sahifadan qat’i nazar hisoblanadi. | | `AsyncEnvelope` | Asinxron javob konverti | `Billz-Response-Channel: HTTP` bo’lganda event-metodlarining javobi: `{session_id, company_id, id, status_code, error{code,message}, correlation_id, topic, data}`. HTTP-kod `status_code` dan, yaratilgan obyekt IDsi esa `id` dan olinadi. Taym-aut holatida (600 s, [hisobotlarni Excel’ga eksport qilishda](/uz/reference/report-export/) — 100 s) `status_code` **siz** qisqartirilgan tana keladi — [javob kodlari va xatoliklarni](/uz/reference/errors/) ko’ring. | | `Error` | Xatolik | Xatolik tanasi. API da yagona format yo’q: metodlarning bir qismi `{"error": {"code", "message"}}`, bir qismi `{"code", "message", "error", "data"}`, qolgan qismi esa `20084` ko’rinishidagi raqamli kodlar bilan javob qaytaradi. [Xato kodlarini](/uz/reference/errors/) ko’ring. | ## Chalkashtiradigan atamalar Quyidagi atamalar sinonimlardek eshitiladi, ammo turli ma’nolarni anglatadi. | Juft | Farq | | ---------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ | | **Sotuv** va **buyurtma** | Mijozning xaridi — bu `Order`, sotuv (`/v2/order`). BILLZ tizimida «buyurtma» **yetkazib beruvchiga buyurtma** — xaridni (`/v2/supplier-order`) anglatadi. Saytdan qilingan onlayn buyurtma sotuv orqali o’tkaziladi. Qarang: [onlayn buyurtma](/uz/guides/ecommerce-order/). | | **Qoralama** va **o’tkazilgan hujjat** | Yaratilgan hujjat qoralamadir: u mavjud, uning ID raqami bor, lekin qoldiqlarga ta’sir qilmaydi. Qoldiqlarni **o’tkazish** o’zgartiradi — bu alohida so’rov va alohida ruxsatdir. | | **Kechiktirilgan sotuv** va **qoralama** | Qoralama — jarayondagi tugallanmagan sotuv. Kechiktirilgan sotuv — keyinroq qaytish uchun vaqti va izohi ko’rsatilgan holda ataylab to’xtatib qo’yilgan tugallanmagan sotuv. | | **Hisobdan chiqarish** va **qaytarish** | Hisobdan chiqarish ma’lumotnomadagi sababga ko’ra (brak, yo’qotish) mahsulotni ombordan olib tashlaydi. Qaytarish sotuvni bekor qiladi va mahsulotni qoldiqqa qaytaradi. Bular turli ruxsatlar talab etiladigan turli jarayonlardir. | | **`id`** va **`order_number`** | `id` — sotuv UUID raqami, tizimlarni bog’lash kaliti. `order_number` — interfeysda ko’rinadigan qisqa raqam. | | **Tushum** va **cheklar summasi** | Hisobotlar tushumni qaytarish, almashtirish va valyutani qayta hisoblashlarni hisobga olgan holda hisoblaydi (`net_gross_sales`). Sotuvlarni qidirishdagi cheklar bo’yicha `total_price` summasi boshqa raqamni beradi. [Sotuvlarni yuklab olish](/uz/guides/sales-export/) qismiga qarang. | | **O’qish ruxsati** va **yozish ruxsati** | Ruxsatlarning turli xil o’zgartirgichlari mavjud: hisobdan chiqarishlarda ular beshta — ro’yxatni ko’rish, tannarxni ko’rish, yaratish, o’tkazish va o’chirish. **Integratsiya kaliti**da marshrutlar [qat’iy ro’yxat](/uz/reference/permissions/) orqali belgilangan; rol o’zgartirgichlari javob tarkibini o’zgartiradi: [kalit roli ruxsatlari](/uz/reference/role-permissions/). | Tuzilmalar va maydonlarning to’liq tavsifi — [metodlar ma’lumotnomasida](/uz/reference/api/).