Glossariy

API ma’lumotnomasi va BILLZ interfeysida uchraydigan atamalar.

Eng ko’p chalkashtiriladigan uchta so’z

Atama	BILLZ tizimida nimani anglatadi
Tranzaksiya	Kassada sodir bo’ladigan barcha jarayonlar: qoralama, kechiktirish, sotuv, qaytarish. Bu turli bosqichlardagi bitta tushuncha, API’da esa — Order.
Import	Mahsulotlarni tizimga kirituvchi jarayon: omborga pozitsiyalar, yetkazib beruvchi va narxlar bilan kirim qilish.
Buyurtma	Faqat yetkazib beruvchiga buyurtma (xarid). Sotuv interfeysda ham, hujjatlarda ham buyurtma deb atalmaydi.

API-da tranzaksiya metodlari /v2/order, /v2/order-product, /v2/order-payment deb ataladi, modellardagi mohiyat esa — Order; hujjatlar matnida bu sotuv yoki tranzaksiya deyiladi. Tarmoqlanish haqida batafsil — onlayn buyurtmada.

Mohiyatlar

Mohiyat	Nomi	Bu nima
Product	Mahsulot	Katalog birligi. product_type_id — faqat uchta qiymat: mahsulot, xizmat, to’plam (GET /v2/product-type ma’lumotnomasi). Variativlik — alohida is_variative bayrog’i. Qoldiqlar va narxlar do’konlar kesimida saqlanadi (shop_measurement_values, shop_prices).
ProductVariation	Mahsulot variatsiyasi	API-da alohida mohiyat yo’q: variatsiya — parent_id to’ldirilgan, o’z shtrix-kodi va atributlar to’plamiga ega bo’lgan o’sha mahsulotning o’zi. Uning name «ota nomi / atribut / atribut» ko’rinishida yig’iladi, asl nomi esa — base_name da. group_variations=true (faqat /v2/product-search-with-filters) holatida variatsiyalar variations ichiga kiritilgan holda — qisqartirilgan model bilan qaytariladi.
Category	Kategoriya	Mahsulotlarning ierarxik tasniflagichi, parent_id ichma-ichlikni belgilaydi.
Brand	Brend	Ishlab chiqaruvchilar/mahsulot markalari ma’lumotnomasi.
CustomField	Maxsus maydon	Kompaniya mahsulotining ixtiyoriy tavsifi: custom_field_id + custom_field_value (plyus custom_field_name, custom_field_system_name, from_parent — qiymatning asosiy mahsulotdan meros bo’lib o’tish belgisi). Maydonlarning o’z ma’lumotnomasi — GET /v2/product-characteristic. PATCH /v2/product/{id}/patch-props orqali tahrirlanadi.
Attribute	Atribut	Variativ mahsulotning xususiyati (o’lcham, rang). product_field_filters da — field_type: attribute, field_values — atribut qiymatlarining IDsi (custom uchun — qiymatlarning o’zi).
MeasurementUnit	O’lchov birligi	Dona, kg, metr va h.k. Kompaniya ma’lumotnomasi (GET /v2/measurement-unit), precision (kasrlilik), short_name, is_default, is_editable maydonlari. Mahsulotning bo’linuvchanligi uning is_divisible va measurement_type (COUNTABLE / UNCOUNTABLE) maydonlari orqali belgilanadi.
Shop	Do’kon (nuqta)	Kompaniyaning jismoniy sotuv nuqtasi. Deyarli barcha ombor va moliyaviy obyektlar shop_id ga bog’langan. Tokenga ko’rinadigan do’konlar to’plami foydalanuvchi ruxsatlari bilan cheklangan: barcha do’konlar qoldiqlarini ko’rish ruxsati bo’lmaganda, shop_ids filtri bildirmasdan ruxsat etilgan do’konlargacha qisqaradi va kesishma bo’sh bo’lganda kompaniyaning barcha do’konlari qo’yiladi.
User	Foydalanuvchi	Kompaniya xodimi.
Supplier	Yetkazib beruvchi	Rekvizitlari va standart ustamasi bo’lgan mahsulotlarni yetkazib beruvchi kontragent.
Customer	Mijoz (xaridor)	Kompaniya xaridori: telefon, xaridor kartalari, sodiqlik dasturi, keshbek, qarzlar.
CustomerCard	Xaridor kartasi	Nomi, kodi va bayrog’i is_active; amal qilish muddati va sodiqlik dasturiga bog’liqligi yo’q. Kodni server yaratadi (POST /v1/client-card, tana qismida faqat customer_id), nom kodning oxirgi beshta raqamidan yig’iladi. O’z qiymatini uzatib bo’lmaydi. Javob — {«id»: «<Mijoz ID>», «card_code»: «...»}: bu yerdagi id — mijozning ID raqami.
LoyaltyProgram	Sodiqlik dasturi	Keshbek va chegirmalarni hisoblash qoidalari. Kompaniya va mijozga bog’langan; ikkinchi karta mijozni boshqa dasturga o’tkazmaydi.
Order	Tranzaksiya (chek)	Kassaning markaziy obyekti. Quyidagi bosqichlardan o’tadi: qoralama → (kechiktirish) → to’langan sotuv → (qaytarish). Pozitsiyalar, chegirmalar, to’lovlar va mijozni o’z ichiga oladi. BILLZ tizimida faqat yetkazib beruvchiga berilgan buyurtmagina buyurtma deb ataladi.
OrderItem	Chek pozitsiyasi	Chekdagi mahsulot: miqdori, narxi, chegirmasi, summasi.
Payment	To’lov	Chekning muayyan to’lov turi bilan to’langan qismi (company_payment_type_id); chek bir necha usulda to’lanishi mumkin.
GiftCard	Sovg’a kartasi / sertifikat	Oldindan to’langan to’lov vositasi, sotuvga qo’shiladi va to’lov paytida yechib olinadi.
Promo	Aksiya	Chegirma qoidasi. Uning yettita turi bor (foiz, qat’iy narx, 1+1, karusel, chek summasi bo’yicha, pozitsiyalar soni bo’yicha — mahsulot va savatga), ammo katalogning promo_price qismiga faqat PERCENTAGE va FIXED PRICE kiradi. Aksiya faqat faol bo’lsa, kompaniyaning vaqt mintaqasida amal qilsa, promokod talab qilmasa, chakana narxda ishlasa va bevosita mahsulotlarga belgilangan bo’lsagina hisobga olinadi.
Import	Import (yetkazib berish)	Mahsulotlarning omborga kirimi: pozitsiyalar, yetkazib beruvchi, yetkazib berish va sotuv narxlari (retail_price, wholesale_price, min_price, max_price) ko’rsatilgan hujjat. Yetkazib berish yakunlanguniga qadar uning miqdori alohida import_started_measurement_value qoldig’ida saqlanadi.
SupplierOrder	Yetkazib beruvchiga buyurtma	Xarid hujjati: yaratiladi, mahsulotlar bilan to’ldiriladi, yetkazib beruvchiga yuboriladi.
Transfer	Transfer (ko’chirish)	Do’konlar o’rtasida mahsulotlarni ko’chirish: yaratish → mahsulotlarni qo’shish → yuborish → qabul qilish/bekor qilish.
WriteOff	Hisobdan chiqarish	Ma’lumotnomadan olingan sabab ko’rsatilgan holda mahsulotlarni hisobdan chiqarish: yaratish → mahsulotlarni qo’shish → yakunlash/rad etish.
Stocktaking	Inventarizatsiya	Qoldiqlarni qayta hisoblash; type maydoni beshta qiymatni qabul qiladi — full, partial va boshqa hujjatlar tomonidan hosil qilinadigan xizmat import, transfer, order qiymatlari. Natija — ortiqcha va kamomad tovarlar.
CashBox	Kassa	Do’konning kassa qutisi; sotuv operatsiyalari kassa smenasiga biriktirilgan.
PaymentType	To’lov turi	Kompaniyaning to’lov usullari: naqd pul, UzCard, Humo, terminal va h.k.
Currency	Valyuta	Kompaniya valyutasi va kurslar tarixi (company-currency-rates).
ReportRow	Hisobot satri	Sahifali hisobot elementi (*-table).
ReportTotals	Hisobot yakunlari	Butun tanlanma bo’yicha agregatlar (*-totals / *-report); joriy sahifadan qat’i nazar hisoblanadi.
AsyncEnvelope	Asinxron javob konverti	Billz-Response-Channel: HTTP bo’lganda event-metodlarining javobi: {session_id, company_id, id, status_code, error{code,message}, correlation_id, topic, data}. HTTP-kod status_code dan, yaratilgan obyekt IDsi esa id dan olinadi. Taym-aut holatida (600 s, hisobotlarni Excel’ga eksport qilishda — 100 s) status_code siz qisqartirilgan tana keladi — javob kodlari va xatoliklarni ko’ring.
Error	Xatolik	Xatolik tanasi. API da yagona format yo’q: metodlarning bir qismi {"error": {"code", "message"}}, bir qismi {"code", "message", "error", "data"}, qolgan qismi esa 20084 ko’rinishidagi raqamli kodlar bilan javob qaytaradi. Xato kodlarini ko’ring.

Chalkashtiradigan atamalar

Quyidagi atamalar sinonimlardek eshitiladi, ammo turli ma’nolarni anglatadi.

Juft	Farq
Sotuv va buyurtma	Mijozning xaridi — bu Order, sotuv (/v2/order). BILLZ tizimida «buyurtma» yetkazib beruvchiga buyurtma — xaridni (/v2/supplier-order) anglatadi. Saytdan qilingan onlayn buyurtma sotuv orqali o’tkaziladi. Qarang: onlayn buyurtma.
Qoralama va o’tkazilgan hujjat	Yaratilgan hujjat qoralamadir: u mavjud, uning ID raqami bor, lekin qoldiqlarga ta’sir qilmaydi. Qoldiqlarni o’tkazish o’zgartiradi — bu alohida so’rov va alohida ruxsatdir.
Kechiktirilgan sotuv va qoralama	Qoralama — jarayondagi tugallanmagan sotuv. Kechiktirilgan sotuv — keyinroq qaytish uchun vaqti va izohi ko’rsatilgan holda ataylab to’xtatib qo’yilgan tugallanmagan sotuv.
Hisobdan chiqarish va qaytarish	Hisobdan chiqarish ma’lumotnomadagi sababga ko’ra (brak, yo’qotish) mahsulotni ombordan olib tashlaydi. Qaytarish sotuvni bekor qiladi va mahsulotni qoldiqqa qaytaradi. Bular turli ruxsatlar talab etiladigan turli jarayonlardir.
id va order_number	id — sotuv UUID raqami, tizimlarni bog’lash kaliti. order_number — interfeysda ko’rinadigan qisqa raqam.
Tushum va cheklar summasi	Hisobotlar tushumni qaytarish, almashtirish va valyutani qayta hisoblashlarni hisobga olgan holda hisoblaydi (net_gross_sales). Sotuvlarni qidirishdagi cheklar bo’yicha total_price summasi boshqa raqamni beradi. Sotuvlarni yuklab olish qismiga qarang.
O’qish ruxsati va yozish ruxsati	Ruxsatlarning turli xil o’zgartirgichlari mavjud: hisobdan chiqarishlarda ular beshta — ro’yxatni ko’rish, tannarxni ko’rish, yaratish, o’tkazish va o’chirish. Integratsiya kalitida marshrutlar qat’iy ro’yxat orqali belgilangan; rol o’zgartirgichlari javob tarkibini o’zgartiradi: kalit roli ruxsatlari.

Tuzilmalar va maydonlarning to’liq tavsifi — metodlar ma’lumotnomasida.